logo

фарҳанг

НАҚШУ НИГОР ДАР ЗАРФҲОИ САФОЛИИ АҲДИ БОСТОН

Нақшу нигор аз қадимтарин анвои эҷодиёти бадеӣ маҳсуб мешавад. Дар даврае, ки одамон ба эҷоду офариниши забон ва хат даст наёфта буданд, нахустин дарку фаҳмиш,  бардошту таассурот ва тасаввуроташонро аз олами атроф тавассути  нақшҳо ифода мекарданд. 
Нақшу нигор дар  рӯйи зарфҳои сафолӣ, аз ҷумлаи чунин эҷодиёти  бадеии аҳди бостон аст. Одамони қадим аз давраи асри санг – неолит,    пас аз оне, ки зарурати захираи хӯрокро дарк карда, ба истеҳсоли зарфҳои гилӣ шурӯъ намуданд, санъати кулолӣ рӯ ба инкишоф оварда, дар ҳазораи VI то милод истеҳсоли зарфҳои мунаққаш роиҷ  гардид.
Қадимтарин намунаи зарфҳои сафолӣ, ки шакли дурушту сода ва нақшҳои гуногун доштаанд, дар аҳди биринҷ ба вуҷуд омадаанд. Намунаҳои беҳтарини кулолии қадимаи тоҷиконро бостоншиносон аз ёдгориҳои Саразм, Дашти Қозӣ, Ғелот, Кангурт, Қайроққум, ёдгориҳои маданияти Вахш, ки ба асри биринҷ мансубанд, кашф намуданд.    
Пажӯҳишгарони таърихи санъати тасвирӣ бар ин ақидаанд, ки дар зарфҳои сафолии содаи қадима хатҳои на чандон дарози амудӣ рамзи борон, хатҳои мавҷнок ва уфуқӣ рамзи оби ҷории рӯду дарёҳо мебошанд. Нақшҳои нуқтагии гирди ҳам тасвиршуда рамзи дона ва нақшҳои чоркунҷаи гуногуншакл рамзи замини кишт мебошанд.
Дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон гӯшаи алоҳидае ба асри биринҷӣ бахшида шудааст,  ки дар  он намунаи олии зарфҳои сафолии зикргардида ба намоиш гузошта шудаанд. Дар аксари зарфҳо нақшҳои гуногун таҷассум гардида, аз ҳунари баланди кулолгарон шаҳодат медиҳанд.
Намунаҳои олии зарфҳои мунаққаши сафолиро бостоншиносон аз Саразм  ба даст овардаанд. Саразмиён зарфҳоро ҳам дастӣ ва ҳам дар чарх сохта, бо истифода аз ангоб дар онҳо нақшҳои гуногунро мекашиданд. Дар зарфҳои Саразм нақшҳои ҳандасии шикаста, панҷара ва мавҷӣ, инчунин, хатҳои амудӣ ва уфуқӣ мавҷуданд. Зарфи калони обгирӣ ва пораҳои шикастаи зарфҳо, ки дар экспозитсияи Осорхонаи миллӣ дар намоишанд, бо рангҳо ва нақшҳои гуногуни худ ҳар бинандаро дар ҳайрат мегузоранд. Маҳз дар ин гуна нақшу тасвирҳо ҳунари волои гузаштагони мо баръало намоён мешавад. Ҳамзамон, дар ин ҷо деворпораи сафолӣ бо тасвири салиби шикаста низ мавҷуд аст, ки таърихи ниҳоят қадим дорад. Тасвирҳо дар шакли салиби шикаста дар маркази зарфҳои мансуби асри биринҷи минтақаи Кӯлоб низ ба хубӣ нақш ёфтаанд. Салиби шикаста яке аз қадимтарин нақшҳое мебошад, ки мо намунаҳои гуногуни онро дар ёдгориҳои мансуб ба санъати тасвирию амалӣ, ороишию меъморӣ ба хубӣ мушоҳида карда метавонем. Ин нақшро қариб дар ҳамаи давру замон санъаткорону ҳунармандони халқу миллатҳои гуногун  истифода  менамуданд. Нақши салиби шикас- та бештар ба тасаввуроти одамони қадим нисбат ба низоми офтобӣ алоқаманд буда, пажӯҳишгарон онро ҳамчун рамзи Офтоб, чор унсури асосии ҳаёт – хоку боду обу оташ ва чор самти дунё маънидод менамоянд.
Дар зарфҳои сафолии Дашти Қозӣ бештар хатҳои амудӣ ва уфуқӣ ба назар мерасанд. Бояд ёдовар шуд, ки зарфҳои ин ёдгорӣ ранги сиёҳтоб дошта, дар чархи кулолӣ омода мешуданд. Хурмаҳои аз ин ёдгорӣ бадастомада басо нафис буда, нақшҳои онҳо ба  таври  аъло намудоранд. 
Нақшҳои зарфҳои сафолии мансуб ба маданияти Вахш низ ҷолибу ҷаззоб мебошанд. Аксар нақшҳои зарфҳои сафолии мансуб ба ин маданият бо усули харош офарида шудаанд ва бостоншинос Л. Т. Пянков чунин нақши зарфҳоро шонагӣ номидааст. Дар зарфҳои сафолӣ нақшҳои секунҷа, нуқта ва хати гардишдор низ ба назар мерасанд. Ғайр аз ин, дар бархе аз зарфҳои ёдгории Вахш тасвирҳои зооморфӣ низ инъикос ёфтаанд, ки бо ангоби сурхи ҷигарӣ кашида шудаанд. Тасвирҳо, асосан, дар шакли бузи кӯҳии дарозшох буда, дар бадани онҳо нақшҳои нуқтагӣ акс гардидаанд. Шояд бузҳои кӯҳии холдор дар ин минтақа зиёд буда, аз ҷониби сокинон сайд мешуданд. Онҳо ба ҳазораи II то мелод мансубанд.
Нақшу нигор дар рӯи зарфҳои сафолӣ таҷассумгари тарзи зисту зиндагӣ, расму оин, шуғл ва эътиқодоту боварии одамони давраи таърихӣ буда, Осорхонаи миллии Тоҷикистон маҳз тавассути ин бозёфтҳои дар экспозитсия гузошташуда насли имрӯзаро бо таъриху фарҳанги гузаштагонамон ошно намуда, ҳисси баланди худшиносӣ, ватандӯстӣ, эҳтиром ба арзишҳои таърихию фарҳангии аҳди  бостонро  дар  замирашон  тақвият  медиҳад. 
Мафтун ҚИМАТШОЕВ, корманди Осорхонаи
миллии Тоҷикистон

 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 17.10.2018    №: 203    Мутолиа карданд: 1070
31.01.2023


ДАВЛАТАЛӢ САИД ДАР ШАҲРИ КӮЛОБ

АЗ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

ВАО: “Теъдоди қурбониёни ҳамлаи террористи маргталаб дар Пешовар ба 72 нафар расид”

Ҷаҳон дар як сатр

ТАҶЛИЛИ БОШУКӮҲИ САДА ДАР ХАТЛОН

НАМОЯНДАИ ШИРКАТИ CNPC ДАР ХАТЛОН

ХАТЛОН. БАРДОШТИ ИХТИСОСӢ АЗ ҶАЛАСАИ НАЗОРАТӢ

СОЗМОНИ ҲАМКОРИИ ИҚТИСОДӢ. ТОҶИКИСТОН ДАР ТАҲКИМИ ФАЪОЛИЯТИ СОЗМОН НАҚШИ МУАССИР ДОРАД

27.01.2023


БМТ. ПАЁМ САРМАШҚИ ФАЪОЛИЯТ ХОҲАД БУД

25.01.2023


Вохӯрии вазирони корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Ӯзбекистон

ТАЪСИСИ АВВАЛИН МАРКАЗИ ҒИЗОИ МАКТАБӢ

МУЛОҚОТ БО САФИРИ ҚАЗОҚИСТОН

23.01.2023


Ҷаҳон дар як сатр

14 май дар Туркия интихоботи президентӣ баргузор мешавад

«САЪБА»

17.01.2023


САМАРАНОКИИ ФАЪОЛИЯТ ВА ШАФФОФИЯТ

Мулоқоти Имангали Тасмагамбетов бо Сергей Поспелов

Игор Черевченко – сармураббии “Истиқлол”

16.01.2023


БОЗИҲОИ ОЛИМПӢ-2024

13.01.2023


ШАМЪИ ХОТИРА

11.01.2023


Муроҷиатномаи Раиси шаҳри Душанбе ба сокинони пойтахт

Санаи муҳорибаи аввалини Нурулло дар UFC аниқ шуд

ХОРУҒ. ҶАЛАСАИ ҶАМЪБАСТИ ФАЪОЛИЯТИ СОЛОНА

10.01.2023


БА АЗНАВБАҚАЙДГИРИИ СИМКОРТҲО МУҲЛАТИ КАМ МОНД

ҲИСОР. ДАР АРАФАИ СОЛИ НАВ 217 СОКИНИ ШАҲР СОҲИБИ ЗАМИН ШУД

ДБССТ. ҲАМКОРИҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ВУ-СЪАТИ ТОЗА МЕГИРАНД

Пешниҳоди Александр Лукашенко

Ҷаҳон дар як сатр

ҶИУ-ҶИТСУ

Таҳкими ҳамкориҳои Тоҷикистон ва Ӯзбекистон

ТЕННИС

БОХТАР. ҒОЛИБОНИ ОЗМУНҲО ҚАДР ШУДАНД

ФАЙЗОБОД. ШАРҲУ ТАВЗЕҲИ ПАЁМ

09.01.2023


ХОРУҒ. БО ДАСТУРИ РУСТАМИ ЭМОМАЛӢ ДАР МАҲАЛЛАИ ТИРЧИД КӮДАКИСТОН СОХТА МЕШАВАД

03.01.2023


«ВЗЛЁТ ПЕРЕД ЗАКАТОМ»


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед